tentoonstelling

;

St. Dunstan, dactylografieles

©Blind Veterans UK

3. Hulp uit Amerika: Permanent Blind Relief War Fund

Een schipbreuk als vertrekpunt

Een schipbreuk als vertrekpunt

Op 7 mei 1915 wordt de Britse passagiersstoomboot RMS Lusitania door een Duitse torpedo tot zinken gebracht voor de Ierse kust. 1.198 van de 1959 passagiers en bemanningsleden, waaronder ook 128 Amerikanen, komen daarbij om het leven. Deze tragische gebeurtenis wordt als doorslaggevend argument gebruikt om de Amerikaanse publieke opinie tegen Duitsland te doen keren.

Tot de overlevenden behoorde het welgestelde New-Yorkse echtpaar George en Cora Parsons Kessler. George Kessler wist tijdens de ramp maar net aan de dood te ontsnappen en besluit zich in te zetten voor de vele slachtoffers van de oorlog. Op 11 november 1915 richten de Kesslers in Parijs het British, French, Belgian Permanent Blind Relief War Fund op (Oorlogshulpfonds voor Britse, Franse en Belgische permanent blinden). Helen Keller wordt als beroemde blinde en dove spreekster de voornaamste woordvoerster van het fonds.

De middelen worden aangewend om steun te bieden bij de revalidatie, die door nationale instanties wordt georganiseerd. In België staat het Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde, opgericht door en onder de bescherming van Koningin Elisabeth, in voor de organisatie van de revalidatie. Zo wordt het instituut de Belgische afdeling van de Amerikaanse organisatie, die in 1925 onder de naam American Braille Press for War and Civilian Blind (Amerikaanse brailledrukkerij voor blinde soldaten en burgers) haar activiteiten verderzet. In heel Europa levert de organisatie materiaal voor het drukken van braille. Later, in de jaren 1970, verandert de organisatie opnieuw van naam: Helen Keller International, de organisatie die zich vandaag over de hele wereld inzet voor de preventie van blindheid en ondervoeding.


Pasfoto van George Kessler, in zwart-wit. Georges Kessler is in vooraanzicht vanaf de borst te zien. Zijn vrijwel witte baard loopt uit in een punt. Hij heeft een lange, peper-en-zoutkleurige snor. Hij is kalend. Op de neus draagt hij een knijpbril. Hij gaat gekleed in een wit hemd met smokingkraag, een donkere colbert en een gestreepte das.

George Kessler (1863-1920)

George Kessler – bijgenaamd de champagnekoning – bezit een groot importbedrijf voor wijn. Wanneer de Lusitania zinkt, weet hij maar net aan de dood te ontsnappen door aan boord van een reddingsboot te klimmen. Zijn vrouw wordt in Frankrijk opgevangen, terwijl George in Engeland wordt gehospitaliseerd. Daar ontmoet hij sir Arthur Pearson, oprichter van St. Dunstan, een revalidatiecentrum voor blinde soldaten. Deze ontmoeting brengt George Kessler ertoe zich over de oorlogsblinden te ontfermen. Na zijn dood in Parijs in 1920 volgt de New-Yorkse advocaat en filantroop William Nelson Cromwell (1854-1948) hem op. © Archieven Michael Poirier, met zijn vriendelijke toestemming


Portretfoto van Helen Keller, in zwart-wit. Op de foto is ze vanaf de borst te zien. Ze zit neer in een tenen stoel, licht naar rechts gedraaid. Ze draagt geen hoofddeksel. Haar haren zijn in het midden van haar hoofd gescheiden en achteraan samengebonden. Haar ogen zijn half gesloten. Ze draagt een donkere jurk, aan de boezem gesloten met knopen en een witte kraag die nauw aansluit op de hals. In haar linkerhand houdt ze een bos bloemen.

Helen Keller (1880-1968)

Helen Keller, Amerikaans schrijfster en spreekster, is al sinds haar 18e levensmaand doof, stom en blind. Met de hulp van Anne Sullivan, een slechtziende lerares die door het Perkins Institute voor blinden in Boston wordt uitgestuurd, leert Helen communiceren via gebarentaal, lezen via het brailleschrift en zelfs spreken. In 1904 behaalt Helen Keller een universitair diploma. Haar eerste boek, getiteld Histoire de ma vie (Mijn levensverhaal) verschijnt in 1903 en wordt vertaald naar meer dan vijftig talen. Al snel wordt ze wereldberoemd. Ze schrijft heel wat werken en artikels over haar ervaringen, geeft lezingen over de hele wereld en neemt het op voor personen met een visuele of auditieve beperking. Vanaf 1913 zet ze zich in voor de American Foundation for the Blind (Amerikaanse stichting voor de blinden), en in 1915 maakt ze deel uit van het oprichtend comité van het Permanent Blind Relief War Fund (Oorlogshulpfonds voor de permanent blinden). © Foto Bridgeman-Giraudon

Portretfoto van Arthur Pearson, in zwart-wit. Hij is op de foto te zien vanaf de borst, rechts in profiel. Hij heeft grijze haren en is licht kalend op zijn voorhoofd. Hij draagt een wit hemd, een donkere colbert, een vlinderdas met bolletjes en een lefdoekje. Onder de colbert kunnen we nog net een stukje zien van een gestreept gilet.

Arthur Pearson (1866-1921), oprichter van St. Dunstan

De Britse persmagnaat Sir Arthur Pearson, oprichter van onder andere de Daily Express wordt in 1913 blind door glaucoom. In 1914 wordt hij voorzitter van de National Institution for the Blind (De nationale instelling voor de blinden), vandaag het Royal National Institute of Blind People (het Koninklijk nationaal instituut voor blinde mensen). In 1915 zet hij in St. Dunstan een revalidatiedienst op voor soldaten die tijdens de oorlog blind werden. Hij was er niet op uit een liefdadigheidsinstelling op te richten, maar wilde een opleidingscentrum opzetten waar de oorlogsblinden zo zelfstandig mogelijk konden leren leven en opnieuw een plaats in de maatschappij konden verwerven aan de hand van een job. Die aanpak was voor die tijd erg vernieuwend. Het Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde volgde in grote lijnen diezelfde aanpak.
De school voor blinde Britse oorlogsveteranen werd opgezet in de lokalen van St. Dunstan’s Lodge, een residentie in het kloppende hart van Londen, in Regent’s Park. De oorlogsblinden volgden er revalidatielessen en leerden er het sociale leven terug op te pikken, met het oog op een maximale autonomie. De opleiding omvat bijvoorbeeld mobiliteitstechnieken, het brailleschrift, dactylografie, artistieke vakken, enz. Later wordt de organisatie omgedoopt tot Blind Veterans UK (Blinde veteranen VK) en worden afdelingen geopend in Brighton, Sheffield en Llandudno (Wales). De organisatie is vandaag nog steeds actief.
© Alle rechten voorbehouden door de Blind Veterans UK.

Originele zwart-witfoto. Op de foto is een grote zaal te zien, opgetrokken uit houten prefabelementen, aan weerszijden verlicht met ramen en met lampen die aan het plafond hangen. In de zaal zitten negen blinde soldaten, met het gezicht in de richting van de camera. De meesten onder hen dragen burgerkledij. Elk van hen zit neer aan een kleine tafel, voor een schrijfmachine. Ze worden telkens vergezeld door een docente, die links van hen zit. Achteraan de zaal zien we rechts een tafel met een aantal schrijfmachines en links, aan de ingang van de zaal, twee militairen die toekijken. 

St. Dunstan, les dactylografie (ca. 1915)
De strook tapijten doorheen de zaal is niet puur decoratief. Zo konden de blinden namelijk voelen waar ze konden lopen. De directeur van het Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde, die in 1919 op bezoek was in St. Dunstan, past in zijn eigen instelling dezelfde techniek toe. © Alle rechten voorbehouden aan Blind Veterans UK

 

De Europese zetel van het Permanent Blind Relief War Fund in Parijs

De Europese zetel van het Permanent Blind Relief War Fund in Parijs


Originele zwart-witfoto. Op de foto is het hoogste niveau van een trappenhuis te zien, met een gietijzeren balustrade. Aan de muur achteraan hangt een groot paneel waarvan de bovenrand gebogen is. Het paneel draagt het opschrift:

Een internationale organisatie

Hier zijn de verschillende afdelingen te zien van de organisatie die door de Kesslers in het leven werd geroepen. Elke afdeling geniet de bescherming van de respectieve staatshoofden. De vertegenwoordigde landen zijn: de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Italië, Roemenië en Servië. In elk van deze landen en in Polen wordt steun geboden aan de oorlogsblinden, met dank aan het fonds. In België kan het Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde, opgericht door Koningin Elisabeth, rekenen op de Amerikaanse steun.


Europese zetel van het Permanent Blind Relief War Fund (Oorlogshulpfonds voor de permanent blinden) in Parijs: brailledrukkerij. Blinde arbeidsters vervaardigen met behulp van een elektrische braille stereotypemachine typografische platen in zink. Deze worden gebruikt voor het drukken in braille. De werkneemsters luisteren via hun koptelefoon naar een opname op de fonograaf. De man met de witte haren is William Cromwell, de opvolger van George Kessler als hoofd van het Permanent Blind Relief War Fund.

© Archief van het Koninklijk Paleis.

Een brailledrukkerij
Europese zetel van het Permanent Blind Relief War Fund (Oorlogshulpfonds voor de permanent blinden) in Parijs: atelier waar brailleteksten gebonden worden.
Blinde werkneemsters vervaardigen met behulp van een elektrische brailleschrijfmachine drukplaten in zink. Deze worden gebruikt voor het drukken in braille. De werkneemsters luisteren via hun koptelefoon naar een opname op de fonograaf. De man met de witte haren is William Cromwell, de opvolger van George Kessler aan het hoofd van het Permanent Blind Relief War Fund.

Originele zwart-witfoto. In de hoek van een ruimte zet een blinde drukker, in blauwe overal, een grote pedaal-aangedreven drukpers in gang.
© Archief van het Koninklijk Paleis.

Europese zetel van het Permanent Blind Relief War Fund in Parijs: brailledrukkerij. Victoria-pers, aangepast voor reliëfdruk.

Het brailleschrift, een waardevolle bondgenoot voor de revalidatie
Doorgaans wordt de oorlogsblinden aangeraden om het brailleschrift te leren. Het beroemde schrift met zes puntjes in reliëf, uitgevonden door Louis Braille, is een heuse troef op weg naar een nieuw beroep, zoals dactylograaf of telefonist. Toch schakelen de meeste blinden voor ontspanning de hulp in van een vrijwillige lezer of – in de meeste gevallen – lezeres, die hen een boek voorleest.

Postkaart met zwart-witfoto. In de legende onderaan de kaart staat het volgende te lezen: 'Guerre 1914-1916 – Hôpital n° 6 – La Persagotière – Nantes. Soldats aveugles apprenant à lire en pointillé. Système Braille. (Louis Braille, professeur français aveugle, inventeur de l'écriture pointillée pour les aveugles, 1809-1852). L'écriture en Braille est enseignée à tous les soldats aveugles. On leur apprend aussi à écrire en voyant à l'aide d'un guide-main. Quelques-uns apprennent à se servir de la machine à écrire avec l'espoir de trouver un jour une place de dactylographe dans une administration. Artaud et Nozais, Nantes'. (Oorlog 1914-1916 – Hôpital n° 6 – LA PERSAGOTIÈRE – NANTES. Blinde soldaten leren het reliëfschrift lezen. Braille-systeem. (Louis Braille, blinde docent Frans, uitvinder van het reliëfschrift voor blinden (1809-1812)). Het brailleschrift wordt aangeleerd aan alle blinde soldaten. Men leert hen ook schrijven met behulp van een handschriftgeleider. Sommigen leren werken met een schrijfmachine, in de hoop ooit een job te vinden als dactylograaf bij een administratieve dienst. Artaud et Nozais, Nantes.) Op de foto zijn drie blinde soldaten te zien, elk in een ander uniform, die samen aan een tafel zitten. Een docent in burgerkledij staan links van de eerste soldaat links. Deze laatste is, net als de soldaat in het midden, aan de slag met een brailleschrijfbord. De soldaat rechts gebruikt een brailleschrijfmachine van het type Picht. Op de achtergrond staan een aantal voorwerpen uitgestald op de schoorsteenmantel. Van links naar rechts zien we een reliëfkaart van Frankrijk, een brailleschrijfmachine van het type Picht, een bord met het braillealfabet, een gewone schrijfmachine met brailletoetsen, een andere reliëfkaart van Frankrijk, een andere brailleschrijfmachine van het type Picht en een bord om in braille te leren schrijven.

Privéverzameling

“Oorlog 1914-1916 – Hôpital n° 6La Persagotière – Nantes. Blinde soldaten leren in reliëf schrijven. Braillesysteem. (Louis Braille, blinde docent Frans, uitvinder van het reliëfschrift voor blinden (1809-1812)). Het brailleschrift wordt aangeleerd aan alle blinde soldaten. Men leert hen ook schrijven met behulp van een handschriftgeleider. Sommigen leren werken met een schrijfmachine, in de hoop ooit een job te vinden als dactylograaf bij een administratieve dienst.”


Zwart-witlithografie. Een blinde soldaat zit in een tenen stoel. Hij draagt een uniform en een donkere bril. Zijn handen rusten op zijn stok. Links van hem staat een verpleegster, met een witte schort en een witte hoofddoek. Op haar borst is het insigne van het Rode Kruis te zien, en staan de letters U.F.F. te lezen, de afkorting voor 'Union des femmes de France' (Unie van de vrouwen van Frankrijk). Ze houdt een open boek in haar handen en buigt zich licht naar de soldaat toe. Ze leest hem het boek voor. Onderaan links staat de volgende handgeschreven tekst te lezen: 'Hommage à l'Union des femmes de France. M. Mahut 1917' (Hulde aan de Unie van de vrouwen van Frankrijk. M. Mahut 1917). De achtergrond van de lithografie is zwart.

Privéverzameling

Maurice Mahut. – La lecture à l'aveugle (Lezen als blinde) (afbeelding uit La guerre documentée (De oorlog in beeld), Parijs, Schwarz et Cie, [1917])
Deze lithografie, naar een aquarel van de Franse schilder en illustrator Maurice Mahut (1878-1929), werd opgedragen aan de Union des femmes de France (Unie van vrouwen van Frankrijk), een humanitaire organisatie opgericht in 1881 die later, in 1940, samen met twee andere organisaties, het Franse Rode Kruis zou vormen. Als leerling van Benjamin Constant legt Mahut zich hoofdzakelijk toe op militaire illustraties.