tentoonstelling

;

AvG14_1_3_24-02_NL

4. Het Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde: Ontstaan en organisatie

Introductie

Tijdens het conflict zette Koningin Elisabeth haar schouders onder de hulpverlening aan gewonde soldaten en burgers in nood. Dit leverde haar de bijnaam “Koningin-verpleegster” op.

In 1918 besluit ze soldaten met een visuele handicap te helpen. Zo richt ze een professioneel instituut of “gesticht” op voor de revalidatie en professionele herintegratie van de slachtoffers, zodat ze terug aan het sociale leven kunnen deelnemen. Het programma van het instituut omvat zowel educatieve als recreatieve elementen.

Als onderkomen voor het nieuwe instituut biedt Georges de Laveleye, voorzitter van de Bank van Brussel, een groot buitenverblijf te huur aan langs de Hertogendreef in Bosvoorde.

Het instituut werd uitsluitend gefinancierd met privébijdragen en was aangesloten bij het Permanent Blind Relief War Fund (Oorlogshulpfonds voor de permanent blinden), opgericht door de Amerikaanse filantroop George Kessler. In 1920 schreef deze laatste een cheque uit voor het instituut ter waarde van 300.000 frank (vandaag om en bij de 315.000 euro, rekening houdend met de inflatie).


Zwart-witfoto. Foto van de voorgevel van het kasteel, genomen vanuit het park. De gevel is bedekt met klimplanten en wordt omringd door bomen.

Privéverzameling

La Ferme te Bosvoorde in 1919, hoofdzetel van het Oorlogsblindengesticht

Het kasteel in Vlaamse renaissancestijl, omringd door een groot park, heeft de bijnaam La Ferme (de boerderij), een verwijzing naar de oude boerderij van Duras. Deze behoorde lange tijd toe aan de familie van de beroemde chirurg Antoine Depage, die er ook geboren werd. La Ferme werd verwoest tijdens een brand, waarna in 1883 het kasteel werd opgetrokken. Dokter Depage stond aan het hoofd van de ziekenhuisdiensten van het Belgische leger aan het IJzerfront. In die hoedanigheid bracht hij geregeld een bezoek aan Koningin Elisabeth. Dit zou een bepalende factor geweest kunnen zijn voor de keuze van de locatie.

De directie van het instituut

De directie van het instituut


Zwart-witfoto. Rechts op de foto is de directeur van het Oorlogsblindengesticht te zien, in vooraanzicht. Hij draagt een uniform zonder hoofddeksel, zit aan zijn bureau en is iets aan het neerschrijven. Links op de foto zit de onderdirecteur in burgerkledij op een stoel, met de benen gekruist. Hij leest een document. Op de achtergrond zien we een derde man. Hij zit, met zijn rug naar de camera, aan een bureau en typt op een schrijfmachine. Rechts van hem staat een fonograaf. Links tegen de muur staat een kast, en meer centraal hangen twee kaders. Rechts tegen de muur hangen boekenrekken.

Privéverzameling

Kapitein Georges Delvaux (rechts op de afbeelding), als voormalig officier, is de directeur van het instituut. Hij wordt bijgestaan door onderdirecteur S. Voet (in burger, links). In augustus en september 1919 maken ze samen een studiereis naar Engeland en Frankrijk. Ze brengen een bezoek aan St. Dunstan, het National Blind Institute, het revalidatiecentrum voor blinde soldaten in de Rue de Reuilly in Parijs, Le Phare de France (instelling van het Frans-Amerikaanse comité voor de oorlogsblinden), de Association Valentin Haüy (die zich inzet voor blinde personen in Frankrijk) en de zetel van het Permanent Blind Relief War Fund.

Reclamemateriaal

Reclamemateriaal

Omslag van de brochure met als titel: 'Œuvres de S.M. la Reine Institut des Aveugles de Guerre Boitsfort / Oorlogsblindengesticht Boschvoorde'. De omslag van beige papier werd bedrukt met blauwe en oranje letters, omkaderd in dezelfde kleuren. Centraal onderaan is, in het blauw, een toorts te zien omringd door een lauwerkrans.

Privéverzameling 


Omslag van het prentenboek van Samuel De Vriendt, een uitgave van het Oorlogsblindengesticht. Op de kaft in beige papier is een kleurenprent te zien van een buste van een oorlogsblinde in profiel. De figuur draagt een Belgisch infanterie-uniform en een donkere bril. Zijn handen rusten op een stok. De achtergrond van de prent is wit. Boven de prent zien we, onder een kroontje, een afdruk van de handtekening van Koningin Elisabeth. Onder de prent lezen we de titel 'Croquis - Schetsen - Sketches' en de uitgever: 'Edition: Institut des Aveugles de Guerre / Boitsfort' (Uitgave: Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde).

Privéverzameling

Om zijn actie kracht bij te zetten, brengt het Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde in 1920 twee publicaties uit. Een eerste publicatie was een klein tweetalig album met 29 foto’s in postkaartformaat (12 x 18 cm), met als titel Œuvre de S.M. la Reine. Institut des aveugles de guerre, Boitsfort (Werk van H.M. de Koningin, Oorlogsblindengesticht van Boschvoorde), dat “een bezoek aan het gesticht” biedt. Elke afbeelding werd kort toegelicht. De andere publicatie betreft een meer luxueuze uitgave op groter formaat (44,5 x 34 cm) van prachtige portretten van oorlogsblinden in La Ferme, getekend door de Vlaamse kunstenaar Samuel De Vriendt (1884-1974). Deze laatste had ook heel wat tekeningen en schetsen gemaakt aan het IJzerfront. De afbeeldingen van het instituut in Bosvoorde en de getekende portretten die we hier zien, werden uit deze publicaties overgenomen.



Zwart-witfoto. Groepsfoto genomen in het park van het Oorlogsblindengesticht. Koningin Elisabeth, met een mantel met bontkraag en een hoed, staat rechts vooraan op de eerste rij. Ze wordt vergezeld door een dertigtal mannen, hoofdzakelijk oorlogsblinden in uniform. Helemaal rechts op de foto is ook de directeur te zien, eveneens in uniform. Helemaal links zijn enkele personeelsleden te zien, waarvan twee in burgerkledij, met een witte doktersjas onder hun colbert.

Privéverzameling 

De oorlogsblinden rondom “hun Koningin”

Koningin Elisabeth komt vaak op bezoek bij de bewoners van het instituut, om te informeren naar hun noden en de vooruitgang die ze boeken in hun opleiding. Haar secretariaat blijft in contact met de directie van het instituut. Samen staan ze in voor het beheer en de fondsenwerving.


Zwartwitlithografie op crèmekleurig papier. Op de tekening is een soldaat in uniform te zien in vooraanzicht. Hij verplaatst zich met een stok die hij vasthoudt in zijn rechterhand. Hij draagt een politiemuts met kwast en een bril. Rechts van hem zien we, vaag geschetst, het silhouet van Koningin Elisabeth. Ze staat aan de zijde van de soldaat, iets naar achter, met het hoofd in zijn richting. Onderaan rechts is de tekening gesigneerd en gedateerd door Samuel De Vriendt, in 1920.

Privéverzameling

“Sous Sa sauvegarde / Onder Hare hoede”

Locaties aangepast voor blinden en slechtzienden

Locaties aangepast voor blinden en slechtzienden


Zwart-witfoto. Foto van het kasteel, genomen vanuit het park. De gevel zit gedeeltelijk verscholen achter bomen. In het midden van de gevel is een torentje te zien met kegelvormig dak. Onderaan rechts op de foto is een groep blinde stagiairs te zien op weg naar de ateliers. Langs het pad staan witte balustrades om hen erheen te leiden.

Privéverzameling


Zwart-witfoto. Foto van een barak die dienst doet als atelier. De barak ligt in het park van het kasteel, op een sterk hellend terrein. Het bouwwerk staat gedeeltelijk op stenen pijlers. Een pad met balustrade voert naar de ingang van de barak. Op de achtergrond, onderaan de helling, zien we de daken en het bovenste deel van een gevel van het kasteel.

Privéverzameling

In het park rondom het kasteel werden balustrades voorzien langs de weg, die hen naar de ateliers moesten leiden. Bomen die te dicht bij de weg stonden, werden voorzien van stootranden.


 Zwart-witfoto. Foto van de Kessler-zaal, in een rechthoekig paviljoen opgetrokken uit houten prefabelementen. De ruime zaal wordt verlicht door de ramen in de zijwanden en in het dak. We zien twaalf stagiairs in uniform, elk aan een kleine tafel. De tafels staan opgesteld in twee rijen, één aan elke zijmuur. Een aantal stagiairs werken op een standaard schrijfmachine, anderen op een brailleschrijfmachine. Enkele stagiairs schrijven in braille met behulp van een brailleschrijfbord en priem. Elke stagiair wordt begeleid door een docent of docente in burgerkledij. In het midden van de zaal, vlak bij de kolenkachel, staan de directeur van het Oorlogsblindengesticht en zijn adjunct-directeur te praten. Helemaal achteraan zijn rekken te zien met dikke boeken, waarschijnlijk in brailleschrift. Centraal op de achterwand staat het opschrift

Privéverzameling

De Kessler-zaal

De Kessler-zaal dankt haar naam aan de Amerikaanse filantroop die het instituut financierde. In de zaal werd les gegeven. Aan de pijlers werden op ooghoogte beschermende stootranden aangebracht. Op de grond dient een strook met een specifieke textuur als geleider.